Ten artykuł został stworzony dla witryny internetowej Profesjonalne stowarzyszenia czeskiej aromaterapii.
Tłoczone olejki cytrusowe, eksplozją orzeźwiających aromatów i właściwości terapeutycznych, zachęcają do stosowania nie tylko w mieszankach aromaterapeutycznych, ale także w kosmetykach i perfumach. Niestety, dzięki naturalnym składnikom, furokumarynom (FC), powodują podrażnienia, tzw. reakcję fototoksyczną, po ekspozycji skóry na słońce i lampy UV (do 18 godzin po aplikacji!). Objawia się to fototoksycznym zapaleniem skóry, którego objawami są ból, zaczerwienienie, pęcherze i przebarwienia.
Reakcja fototoksyczna i interwencja IFRA
Jak i dlaczego to się dzieje? Cząsteczki FC mogą wiązać się z DNA komórek skóry, gdy wystawiamy ją na działanie promieniowania UV. Powoduje to obumieranie komórek, co objawia się wspomnianą wcześniej nieprzyjemną reakcją. Dzięki interwencji IFRA (Międzynarodowego Stowarzyszenia Zapachowego) wprowadzono prawne ograniczenia dotyczące stosowania olejków cytrusowych w kosmetykach i perfumach. Był to również jeden z głównych powodów, dla których zaczęto produkować destylowane olejki eteryczne z cytrusów, które nie zawierają FC w ogóle lub ich zawartość jest znikoma.
Czym są furokumaryny lub furanokumaryny (FC)?
Furokumaryny to naturalne składniki olejków eterycznych tłoczonych ze skórek owoców cytrusowych. Być może najbardziej znanym z nich jest bergapten w olejku bergamotowym i cytropen w olejku cytrynowym, bergamotkowym i limonkowym. Jednak FC występują również w innych olejkach eterycznych niż tylko cytrusowe, np. angelicyna u Angeliki doktora, metoksalen przy pachnącej Rue, psoralen dla olejków z bergamotki, waleriany, arcydzięgla i gorzkiej pomarańczy, marmesin a 8-hydroksybergapten at Morača zákrónatéhy.
Zapalenie skóry typu Margarita i inne osobliwości
Cechą szczególną są składniki fototoksyczne, które nie należą do furokumaryn, ale mimo to warto o nich wspomnieć. Są to alfa-tertienylowy z olejkiem nagietkowym, antranilan dimetylu W przypadku olejku z liści mandarynki, nawet w przypadku tych olejków eterycznych, powinniśmy przestrzegać ograniczeń dotyczących ich stosowania na skórę. Innym ciekawym faktem jest hiperycyna, który jest obecny w pięknym czerwonym maceracie kwiatów dziurawca i powoduje reakcję fototoksyczną tylko po wewnętrznym zastosowaniu, ta ciężka cząsteczka nie jest obecna w olejku eterycznym (R. Tisserand, Bezpieczeństwo olejków eterycznych, wydanie 2, s. 417). Nie mogę zapomnieć o znanych roślinach, które mogą powodować podrażnienia ze względu na zawartość FC. Zachowaj ostrożność podczas obchodzenia się z selerem, pietruszką i barszczem. Albo o osławionym plażowym „margaricie” – gdy wyciskanie limonek i cytryn uwalnia FC ze skórki do soku, a tym samym na powierzchnię naszych dłoni. Kiedy dodamy do tego światło słoneczne, którego nie da się uniknąć podczas pobytu na plaży, dochodzi do reakcji fototoksycznej. Zobacz zdjęcia na stronie internetowej, aby poznać jej konsekwencje. Instytut Tisseranda.
Transfer furokumaryny
Furokumaryny występują w tych olejkach eterycznych w niewielkim stężeniu, około 1-2%, ale nawet 0,1% może być fototoksyczne. Cząsteczki FC są nielotne, ciężkie, a zatem większe niż większość cząsteczek innych składników olejków eterycznych. R. Tisserand wspomina, że jest bardzo prawdopodobne, że cięższe cząsteczki FC zostaną również przeniesione do ekstraktów CO2 i absolutów (R. Tisserand, Bezpieczeństwo olejków eterycznych, wydanie 2, s. 87). Dlatego wymienia nie tylko olejek eteryczny z nagietka jako fototoksyczny, ale także jego absolut. To samo dotyczy absolutu z liścia figowego.
Destylowane olejki cytrusowe
Reakcje fototoksyczne na perfumy zawierające olejek bergamotowy po raz pierwszy odnotowano w 1916 roku. Z biegiem lat naukowcy zwrócili uwagę na związek między cząsteczkami węgla a promieniowaniem UV. Dzięki pracom IFRA i opublikowaniu przez nią zaleceń dotyczących bezpieczeństwa olejków cytrusowych, zjawisko to jest rzadkie od lat 70. XX wieku. Wszystkie te aspekty doprowadziły do przemysłowej produkcji destylowanych olejków cytrusowych. Mają one łagodniejszy aromat i są całkowicie bezbarwne. Olejki tłoczone są barwione i mają bogatszy aromat, ale ze względu na cząsteczkowe związki węgla, ich stosowanie na skórę ogranicza ich przenikanie. R. Tisserand podkreśla, że destylowane olejki cytrusowe są bezpieczne i niefototoksyczne (R. Tisserand, Bezpieczeństwo olejków eterycznych, wydanie 2, s. 87), głównie ze względu na fakt, że nielotne, cięższe cząsteczki FC nie przedostają się do olejku eterycznego podczas procesu destylacji! Dlatego te olejki eteryczne praktycznie nie zawierają FC i nie są tak fototoksyczne (R. Tisserand: Fototoksyczność: olejki eteryczne, słońce i bezpieczeństwo, 20.6.2023)
R. Tisserand zalicza do tak zwanych bezpiecznych, niefototoksycznych owoców cytrusowych::
Olejek eteryczny destylowany: Bergamotka, Grejpfrut, Cytryna, Limonka, Mandarynka, Pomarańcza
Olejek eteryczny tłoczony: Słodka lub krwista pomarańcza
Inne nuty: Liść cytryny, Neroli, Petitgrain
R. Tisserand uważa, że poniższe substancje są prawdopodobnie lekko fototoksyczne:
Mandarynka, Mandarynka (owoc), Pietruszka, Imbir, Yuzu, Paczula
Destylowane kontra tłoczone
Nauka wciąż dostarcza nam informacji o tym, jak i dlaczego destylowane cytrusy są bezpieczne. Dowodem jest na przykład analiza destylowanego olejku cytrynowego metodą HPLC (wysokosprawnej chromatografii cieczowej). Jej wyniki pokazują, że zawiera on 12 razy mniej… izopimpinelina, 22 razy mniej bergapten i 930 razy mniej cytropen niż tłoczony olejek cytrynowy, co oznacza, że destylowany olejek cytrynowy nie jest fototoksyczny, mimo że zawiera pewne węglowodory.
Przerażające konsekwencje
Z drugiej strony, polecam zajrzeć do bazy danych, aby dowiedzieć się, co może być skutkiem nieprofesjonalnego użycia olejku z limonki w składzie domowego dezodorantu w oleju kokosowym. Reakcja niepożądana w Instytucie Tisseranda. Albo naprawdę bardzo nieudolne użycie nierozcieńczonego olejku tłoczonego z bergamotki przed wejściem do sauny parowej, a następnie solarium, z jego przerażającymi konsekwencjami. Ostrzegam, że to naprawdę nieestetyczny widok.
Profesjonalizm ponad wszystko
Na koniec należy zaznaczyć, że limity stężeń na skórze zgodnie z normami IFRA 50 i 51 dla tłoczonych olejków cytrusowych dotyczą „wyłącznie” kosmetyków i perfum. Osobiście zalecam, aby profesjonalni aromaterapeuci również zwrócili uwagę na ich zaktualizowaną wersję, w ramach profesjonalnego podejścia do zdrowia klienta. Praktyczne tabele można znaleźć również w drugim wydaniu książki Tisserand & Young (2014) – „Bezpieczeństwo olejków eterycznych”. Jeśli interesują Cię destylowane olejki cytrusowe lub preferujesz je w swojej praktyce, polecam zróżnicowaną linię produktów. firma rodzinna zajmująca się destylacją olejków cytrusowych SoZoLe RóżaTutaj znajdziesz również tłoczone oleje cytrusowe Z mniejszych partii włoskich producentów i destylarni. Daje to możliwość łatwego porównania poszczególnych rodzajów i dokonania wyboru dokładnie według własnych potrzeb.
Źródła:
Tisserand & Young (2014). Bezpieczeństwo olejków eterycznych, wyd. 2. Churchill Livingstone, Edynburg.
R. Tisserand: Fototoksyczność: olejki eteryczne, słońce i bezpieczeństwo (20.6.2023) https://tisserandinstitute.org/phototoxicity-essential-oils-sun-and-safety/
Li, G., Xiang, S., Pan, Y. i in. (2021). Wpływ tłoczenia na zimno i hydrodestylacji na aktywne składniki nielotne olejku eterycznego z cytryny oraz wpływ otrzymanych olejków na stres oksydacyjny związany ze starzeniem się u myszy. Frontiers in Nutrition, 8 (czerwiec), 1–15.
https://doi.org/10.3389/fnut.2021.689094
Szczegóły raportu o niepożądanych reakcjach – olejek z limonki https://tisserandinstitute.org/adverse-reaction-database/#home/adverse-reaction-report-detailed-view/5909ab1aac4d112661576d4e/
Szczegóły raportu o niepożądanych reakcjach – olejek bergamotowy https://tisserandinstitute.org/adverse-reaction-database/#home/adverse-reaction-report-detailed-view/5909a23d6000582668659041/
Indeks standardów IFRA – 51. poprawka
Standardy IFRA
https://ifrafragrance.org/safe-use/standards-documentation
Kompletne standardy IFRA 50.
